SSD ve NVMe M.2 Veri Kurtarma

SSD’ler hızlıdır ve hareketli parçası yoktur; ama bozulduklarında çoğu zaman hiçbir uyarı vermeden tamamen görünmez olurlar. SATA SSD, mSATA, M.2 SATA ve NVMe M.2 sürücülerden veri kurtarma, mekanik disklerden farklı bilgi ve ekipman gerektirir.

SSD neden mekanik diskten farklıdır?

Bir SSD; NAND flash bellek çiplerinden, bu çipleri yöneten bir kontrolcüden (controller) ve kontrolcünün kendi yazılımından oluşur. Verileriniz çiplere sırayla değil, kontrolcünün belirlediği karmaşık bir düzenle, çoğu zaman şifrelenerek ve “aşınma dengeleme” (wear leveling) için sürekli yer değiştirerek yazılır. Hangi verinin hangi çipte, hangi blokta durduğunu gösteren harita da (çeviri tablosu) kontrolcünün yönettiği servis alanında tutulur.

Bu nedenle bir SSD arızalandığında sorun çoğunlukla çiplerde değil, bu haritada veya kontrolcünün kendisinde ortaya çıkar. Sürücü BIOS’ta hiç görünmez, garip bir model adıyla (ör. üretici kodu veya “SATAFIRM S11” gibi) görünür, 0 bayt ya da birkaç MB kapasite gösterir. Veriler büyük olasılıkla hâlâ çiplerdedir; ama onlara ulaşmanın yolu kontrolcüden geçer.

Sık karşılaştığımız SSD arızaları

• Kontrolcü veya firmware kilitlenmesi: Ani elektrik kesintisi ya da yıpranmış çipler nedeniyle kontrolcü güvenli moda geçer. En sık görülen ve çoğu durumda kurtarılabilen arıza tipidir.
• Elektronik arıza: Güç devresindeki bileşenlerin yanması; sıvı teması veya uyumsuz adaptör sonrası görülür.
• NAND yıpranması: Çok yazma yapılmış ya da düşük dayanımlı çip kullanan sürücülerde okunamayan bloklar artar.
• Mantıksal kayıplar: Silme ve format. TRIM etkin bir SSD’de bu kayıplar mekanik diske göre çok daha hızlı kalıcı hâle gelir; ayrıntılar TRIM yazımızda.

Nasıl kurtarıyoruz?

Laboratuvarımızda SSD ve NVMe kurtarma çalışmalarını PC-3000 SSD ve PC-3000 Portable donanımlarıyla yapıyoruz. Bu sistemler, desteklenen kontrolcülerde sürücüyü özel bir teknolojik moda alarak bozuk çeviri tablosunu yeniden oluşturmaya ve verileri kontrolcü üzerinden okumaya imkân verir. Elektronik arızalarda önce kartın güvenli şekilde çalışır hâle getirilmesi gerekir.

SSD kurtarmada başarı, büyük ölçüde sürücünün kullandığı kontrolcü ailesine bağlıdır. Silicon Motion, Phison, Marvell, Realtek, Maxio gibi yaygın kontrolcülerin birçoğu desteklenirken, bazı modeller ve yeni nesil sürücüler hâlâ sınırlı destek alır. Ayrıca kendi içinde donanımsal şifreleme yapan sürücülerde (örneğin bazı dizüstü bilgisayarlara lehimli SSD’lerde) veriler yalnızca orijinal kontrolcü üzerinden çözülebilir. Bu nedenle size “her SSD kurtarılır” demeyiz; analiz sonucunda gerçekçi ihtimali söyleriz.

Desteklenen sürücüler

Dizüstü bilgisayarın anakartına lehimli depolama birimlerinde (bazı Apple MacBook modelleri dahil) veri, anakartın kendi güvenlik çipiyle şifrelendiği için kurtarma çoğu zaman cihazın kendisinin çalıştırılmasını gerektirir. Bu tür cihazlar için önce bizi arayarak durumu anlatmanızı rica ederiz.

Gerçek vakalardan örnekler

SSD arızasının belirtileri

• Bilgisayar açılışta “boot device not found” veya “no bootable device” uyarısı veriyor.
• SSD BIOS / UEFI’de hiç görünmüyor ya da yalnızca bazen görünüyor.
• Sürücü üreticiye ait olmayan bir isimle (kontrolcü kodu, “SATAFIRM S11” gibi) listeleniyor.
• Kapasite 0 bayt, 1 GB, 2 MB gibi anlamsız bir değer gösteriyor.
• Sistem sık sık donuyor, dosyalar kopyalanırken işlem yarıda kalıyor, disk salt okunur moda geçiyor.

Bu belirtilerin hepsi verinin kaybolduğu anlamına gelmez. Çoğu zaman kontrolcü kendini korumaya almıştır ve veriler bellek çiplerinde durmaktadır. Belirtilere göre yapılacak güvenli kontroller için SSD görünmüyor rehberimize bakın.

SSD’yi korumak için öneriler

SSD’ler mekanik disklere göre darbeye çok daha dayanıklıdır, ama yazma ömürleri sınırlıdır ve arızaları genellikle ani olur. Üreticinin sağlık aracında “kalan ömür” değerini ara sıra kontrol etmek, ani elektrik kesintilerine karşı kesintisiz güç kaynağı kullanmak ve SSD’yi tamamen doldurmamak (en az %10–15 boş alan bırakmak) arızaları azaltır. En önemlisi, SSD kullanılan her sistemde otomatik yedekleme kurmaktır; çünkü SSD’de silinen veriler TRIM nedeniyle çoğu zaman geri getirilemez.

Kurumsal sunucularda ve NAS cihazlarında kullanılan SSD’lerde arıza genellikle bir RAID dizisinin parçası olarak yaşanır. Bu durumda RAID ve NAS kurtarma adımları birlikte uygulanır.

Fiyat ve süre

SSD ve NVMe kurtarma ücretleri kapasiteye, kontrolcü tipine ve hasar durumuna göre 200–2.000 USD aralığında değişir ve ücretsiz analiz sonrasında net olarak bildirilir. SSD’lerde randevulu 30 dakikalık hızlı analiz uygulanmaz; teşhis genellikle daha uzun sürer. Ayrıntılar için fiyatlandırma sayfamıza bakın.

Sık sorulan sorular